विचार/ब्लग

किसान बन्ने सपना थियो निजामती भएछु : राम बहादुर तामाङ

सानैदेखि किसान बन्ने रहर थियो मेरो तर जिवनका अनेक मोडहरु पार गर्दै जाँदा नयाँ सोच र सम्भावना प्रकट हुँदो रहेछ ।

बुबा सानुकान्छा तामाङ र आमा सुकुमायाँ तामाङको कोखबाट २०३४ साल फागुण २३ गते काभ्रेको साविक पात्लेखेत ९ हाल धुलिखेल ११ म जन्मिएका रामबहाुदर तामाङ निजामति सेवामा नौलो नाम होइन । बिभिन्न कठिनाई र चुनौतीका बाबजुत पनि उनले आफ्नो पढाईलाई निरन्तरता दिई जिल्ला शिक्षा कार्यालय काभ्रेको शाखा अधिकृत हुन सफल भए । गाउँमा जन्मेको हुर्केको उनले साथीहरुको परामर्शमा शिक्षा विषय लिएर अध्ययन गर्ने जमर्काे गरे । अरुलाई पढाएर आफु पढने बाहेक उनको बिकल्प थिएन । घरको आर्थिक अवस्थाका कारणले उनले अध्यायनको क्रममा धेरै संघर्ष गरे जिल्ला शिक्षा कार्यालय काभ्रेको शाखा अधिकृत पदमा पुग्नको लागि । सानै उमेरदेखि चञ्चले र लिडर सिप स्वभावका रामबहादुर तामाङको जिवन संघर्षबारे खोताल्ने प्रयास गरे उनले आफुले गरेको अनुभूति यसरी सुनाए :

– बिहान ४ बजे उठेर सदरमुकामसम्म पैदल यात्रा गरी बनेपामा पुग्थ्यौ ।
– अरुलाई पढाएर आफु पढे ।
– आफ्नो पेशालाई मूल कार्य क्षेत्र ठानेर निरन्त लागि रहे ।
– सानैदेखि किसान बन्ने रहर थियो मेरो तर जिवनका अनेक मोडहरु पार गर्दै जाँदा नयाँ सोच र सम्भावना प्रकट हुँदो रहेछ । कहिले खेलाडी, कहिले शिक्षक त अहिले निजामती कर्मचारी भएको छु ।
– योजनाहरु अध्यायन र अनुसन्धानमा आधारमा नहुनु , शैक्षिक कार्यक्रमहरु प्रभावकारी हुन नसक्नु, सेवाप्रवाहमा सेवाग्रही सन्तुष्टि नहुनु, संगठन संरचना सेवा ग्राहीमैत्री नहुुनु र संघीय स्वरुप अनुसारको शैक्षिक प्रशासनको संगठन संरचना तयार हुनु नसक्नुले समस्याले थिचिइएको हो  ।
– कर्मचारीहरु कोही काम गरेर सन्तुष्टि लिन्छन भने कोही काम पन्छाएर सन्तुष्टी लिने गर्छन ।
– अगामी दिनमा लोक सेवाको परीक्षाबाट उपसचिव हुँदै सचिवसम्म पुग्ने योजना रहेको छ ।

शिक्षामा अब्बल रामबहादुर

सबर्व प्रथम त यस.एल.सी परिक्षा उतिर्ण भएपछि, के विषय लिएर पढने भन्ने विषयमा अन्यौल थियो । म गाउँमा जन्मेको हुर्केको मान्छे खासै परामर्श दिने अभिभावहरु पनि थिएन गाउँमा । त्यसपछि साथीहरुको परामर्शमा शिक्षा विषय लिएर अध्ययन गर्ने जमर्काे गरे मैले । २०५१ सालमा मैले सञ्जीवनी माध्यामिक विद्यालयबाट एसएलसी उर्तिणपछि २०५२ साल बनेपामा रहेको चैतन्य बहुमखि क्याम्पसमा शिक्षा विषय लिएर अध्यायनको लागि आइएडमा भर्ना भयो । गणित र स्वास्थ्य शारिरिक शिक्षा भन्ने मूल विषय लिएर अध्ययन सुरु गरे । अध्ययानको सिलसिलामा घरको आर्थिक अवस्था कमजोरका कारण अध्यायन गर्नको लागि केही समस्या उत्पन्न भएको थियो । म बिहान ४ बजे उठेर सदरमु्कामसम्म पैदल यात्रा गरी बनेपामा पुग्थ्यौ । म निम्न वर्गमा जन्मिएकाले झनै मासिक शुल्का, परिक्षा शुल्का पाठयपुस्तक खरित गर्न कठिनाई भएकाले मैले झनैले बिचमै अध्यायनलाई रोक्नु परेको थियो । बुबाले आर्थिक अवस्था कमजोरका कारणले पढाउन नसक्ेन बताएपछि जसरी पनि उच्च शिक्षाको पहिलो तहसम्म  ऋण गरेर भएपनि पढाईलाई निरन्तरता दिन अनुरोध गर्दा बुबाले मान्नु भयो । त्यही भएर मेरा लागि बुबाको ठूलो योग्दान र प्रेरणाको स्रोतनै बुबा हुनुहुन्छ । त्यसपछि मेरो अध्ययानकै क्रममा आईएड दोस्रो वर्षमा शिक्षण अभ्यासको क्रमसँगै निजी विद्यालयमा अध्यापन गर्न सुरु गरे । २०५४  सालमा सूर्य किरण इङलिस स्कूल फूलबारीमा पढाउन थाले । त्यसको ६  महिनापछि त्यही व्यक्ति सञ्चालक रहेको बनेपाको यसनिभर्सल एकेडेमीमा अध्यायपन गराँदै आए । २०५५ सालमा आइएड उर्तिण गरे पश्चात केही थप सेवा सुविधा दिने भएपछि बालविकास विद्याश्रम काभ्रे भञ्ज्याङमा अध्यायपन गराउन थाले । त्यही मैले २ वर्ष अध्यायपन गराएपछि काली देशी निमावि पात्लेखेत डाँडागाउँमा निजी श्रोतको गणित शिक्षकको रुपमा काम गर्न थाले । त्यही विद्यालयमा २ वर्षसम्मको अध्यायपनपछि थप सेवा सुविधा सहित निमावि अनुदान कोटामा नियुक्ती पाए । त्यसपछि २०६२ सालसम्म त्यही विद्यालयमा निरन्तरता शिक्षण पेशा गरि रहे । यसै बिचमा २०५७ सालदेखी बिहान बेलुका कक्षा ९ र १० म अध्यानरत विद्यार्थीहरुलाई ट्युशन पढाउँदै आए । त्यसले केही हदसम्म आर्थिक रुपमा बलियो बनाउन मदत गरेको थियो । अध्यायपन सँग सँगै मैले पुन २०५६ सालमा चैतन्य बहुमुखी क्याम्पसमा बिएड म भर्ना भई अध्यायनलाई निरन्तता दिए । २०५९ सालमा बिएड उतिर्ण भएपछि अध्यायनलाई निरन्तता दिन उतकट इच्छा र अकांक्षा रहेकोले एक वर्षपछि म थप अध्यायनको लागि काठमाण्डौँ हनिए । महेन्द्र रत्न क्याम्पसमा एम. एडमा गणित विषय लिए अध्यायन गर्न भर्ना भए । शिक्षा ऐन शंशोधनपछि विद्यालयमा अध्यायपन गराउन अनिवार्य रुपमा शिक्षण अनुमति पत्र लिनुपर्ने व्यवस्था लागु भएका कारणले स्थायी अस्थायी र निजी श्रोतमा (सामुदायीक्र) विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरुलाई ५ वर्ष भित्रमा स्थायी लाइसन लिने सर्तमा अस्थायी लाइसन वितरण गरियो । २०६० सालमा स्थायी शिक्षण अनुमति पत्रको लागि विज्ञापन भएको थियो । त्यसमा मैले परीक्षा दिइ माध्यामिक तहको शिक्षण अनुमति पत्र प्राप्त गरे । त्यसपछि २०६२ साल मंसिरमा कृष्ण माध्यामिक विद्यालय दाप्चामा अस्थायी शिक्षकको विज्ञापन गरेको थाहा पाएपछि आवेदन दिए । लिखित र अन्र्तवार्तामा समेत सफल भई २०६३ साल बैशाख देखि अस्थायी माध्यामिक शिक्षकको रुपमा काम गर्न थाले । त्यहाँ मैले २०६३ देखि २०६६ मंसिर १ सम्म अध्यापन गरि सकेपछि श्री लक्ष्मी नारायण मावि श्यामपाटीमा सरुवा भयो । २०६४ सालमा विभिन्न कठिनाई र चुनौतीका बिचमा पनि मैले गणित विषयमा स्नातकोत्तर उर्तिण गरे । २०६६  साल माघमा लक्ष्मी नारायण माविलाई उमाविमा स्तर उन्नती गर्ने सर्तमा मलाई विद्यालयको प्रधानाध्यापको जिम्मेवारी दिए । मैले तोकेको जिम्मेवारी पुरा गर्न स्थानीय समाजसेवी बुद्धिजीवि लाई साथ लिई ३ महिना भित्र २० लाख रुपैया रकम संकलन गरी विद्यालय माविबाट उमाविमा स्तर उन्नती गर्न सफल भयो । त्यसपछि २०६८ साल मंसिरमा श्रीखण्डपुर खडपुमा सरुवा भयो । त्यही विद्यालयमा अध्यापन रहँदा २०६८ चैत्र महिनामा सञ्चालन भएको नेपाल शिक्षा सेवा शिक्षा प्रशासन समूहको विद्यालय निरिक्षक पदमा परीक्षा दिई लोक सेवाको अधिकृत परीक्षा उतिर्ण गरे । त्यसपछि निजमति सेवामा प्रवेश गरी २०६९ साल असोज महिनादेखी हालसम्म । निजामाति सेवामा प्रवेश गरेपछि मेरो सुरु पदस्थापना पूवी पहाडी जिल्ला तेह्राथुममा भएको थियो । त्यसपछि करिब १ वर्ष काम गरेपछि पूर्वि पहाडको र्दुगम जिल्ला ओखलडुंगामा सरुवा भए । भौगोलिक विकटताका साथै नेपालको सौन्र्दयलाई नियाल्दै शिक्षा प्रशासनमा तलिन रहे । त्यहाँ साढे २ वर्ष काम गरी सकेपछि २०७२ साद भदौ ३१ गते ओखलढुंगाबाट काभ्रेमा सरुवा भयो । जिल्ला शिक्षा कार्यालय काभ्रेको शाखा अधिकृत÷विद्यालय निरिक्षक पदमा कार्यरत रहेको छु । मैले सुरुमा शैक्षिक परामर्श दिने मान्छे नभएर पनि हो तर म साथीहरुको संगतले गर्दा शिक्षण पेशामा लागे अनि रमाए ।

शिक्षा प्रशासनमा सेवाग्राहीलाई मुख्य केन्द्र बिन्दुमा राख्नुपर्छ

शैक्षिक क्षेत्रमा काम गर्दा मैले छुट्टै अनुभाव गरेको छु । नैतिकता र इमान्दारीतालाई मूल मन्तर ठाने । जुन बेला जे समयको माग थियो मैले त्यो पुरा गरे । त्यसको साथै हरेक संगठन शिक्षण संस्थामा काम गर्ने वातावरण अलग अलग छ त्यसमा पनि आफ्नो पेशालाई मूल कार्य क्षेत्र ठानेर निरन्त लागि रहे । त्यसले मलाई छुट्टै आनन्द र गौरवन्दीत बनाएका छौँ । कार्य सम्पादन गर्दा विद्यालयमा विद्यार्थीलाई मूल केन्द्रमा र शिक्षा प्रशासनमा सेवा ग्राहीलाई मुख्य केन्द्र बिन्दुमा राखेर काम गरेको जस्तो मलाई अनुभूत हुन्छ । निजामाति सेवामा प्रवेशसँगै देशको भौगोलिक अवस्थाको यथार्थत जानकारी प्राप्त हुँदो रहेछ । फरक फरक भूगोल भाषा सँस्कृति विभिन्न जातजातिमा घुलमिल साँस्कृतिक अदान प्रदान  भाषागत सिकाईका साथै आफ्नो पेशालाई निरन्तरता दिदै आए ।  

यस्ता छन् शैक्षिक क्षेत्रको मुख्य समस्या

मुख्यत राष्ट्रीय रुपमा दरबन्दी मिलान हुन नसक्नु ठूलो समस्या हो । विद्यालय समायोजन, २१ औँ  शताब्दी कनुकलको गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न नसक्नु । अर्काे कुरा योजनाहरु अध्यायन र अनुसन्धानमा आधारमा नहुनु , शैक्षिक कार्यक्रमहरु प्रभावकारी हुन नसक्नु, सेवाप्रवाहमा सेवाग्रही सन्तुष्टि नहुनु, संगठन संरचना सेवा ग्राहीमैत्री नहुुनु र संघीय स्वरुप अनुसारको शैक्षिक प्रशासनको संगठन संरचना तयार हुनु नसक्नु ।

शैक्षिक क्षेत्रको पाँच चुनौती

सेवाप्रवाहलाई सेवामैत्री बनान नसक्न , एकीकृत विद्यालयलाई शिक्षा ऐन आउन नसक्नु , शैक्षिक कार्यक्रमहरुले अपेक्षीत उपलब्धी हासिल गर्न नसक्नु, बेरोजगार र शैक्षिक बेरोजगार बिकाराल रुप लिनु र संघीय संरचना अनुकुलको संगठन संरचना भौति पूर्वधार तयार भई नसक्नु ।
कर्मचारीहरु कोही काम गरेर कोही काम पन्छाएर सन्तुष्टी लिने गर्छन
मैले बुझेको के भन्दा खेरी दुई खाले दुष्टिकोण रहेको पाए । एउटा इमान्दारका साथ काम गर्नेलाई प्रोत्साहित गर्ने र अर्काे चाहि जागिरको लागि जागिर खाना आएको जस्तो पाएको छु । कर्मचारीहरुले सन्तुष्टी कसरी लिने भन्नेमा भरपर्छ । कोही काम गरेर सन्तुष्टि लिन्छन भने कोही काम पन्छाएर सन्तुष्टी लिने गर्छन । नाम पद र कुर्सी हुन्छन तर कार्यालयमा भेटन मुस्क्लि हुन्छ । निजामाति सेवामा काम गर्ने वातावरण छैन भनिन्छ तर मेरो विचारमा विद्यामान वातावरणमा नै अधिकतम सेवा प्रधान गरी जनतालाई सेवा प्रबाह गर्नु नै  सुन्तुष्टि हो जस्तो लग्छ र म त्यही गरि रहेको छु ।

पेशामा इमान्दारीता , नैतिकता र निश्पक्षता

राज्यले दिइएको जिम्मेवारी पूरा गर्नु आफ्नो कर्तव्य र दायित्व हुन्छ । मैले कमाएको भन्नु नै पेशामा इमान्दारीता , नैतिकता र निश्पक्षताका साथ  सेवा प्रबाह हो । जिन्दगीमा सेवाग्रहीलाई सेवा प्रवाह गर्दा पहिलो आउनेलाई पहिलो सेवा भन्ने सिद्धान्त अपानएको छु जस्तो लाग्छ । शिक्षण पेशमा रहँदा धेरै शिक्षक , विद्यार्थी  र अभिभावकहरुको अपार मायाँ र सदभाव प्राप्त गरेको थिए तर अब निजामति सेवामा सेवाप्रवाह गर्दा सिमित व्यक्ति तथा सेवाग्राहीसँग मात्र सम्पर्क हुने हुँदा जनसम्पर्क चाहि अलि कम भएको महशुसले मैले त्यो  क्षणहरु गुमाएको जस्तो लाग्छ ।

कहिले खेलाडी, कहिले शिक्षक त अहिले निजामती कर्मचारी

मान्छेको जिन्दगीमा हरेक सोच र दृष्टिकोण आउँछन । मेरो पनि नआएको चाहि होइन जे देखेको त्यो पाइन्न जे लेखेको त्यो पाइन्छ । सायद मेरो जिवनमा पनि यस्तै भयो जस्तो लाग्छ । सानैदेखि किसान बन्ने रहर थियो मेरो तर जिवनका अनेक मोडहरु पार गर्दै जाँदा नयाँ सोच र सम्भावना प्रकट हुँदो रहेछ । कहिले खेलाडी, कहिले शिक्षक त अहिले निजामती कर्मचारी भएको छु ।

सचिव बन्ने धोको

साच्चै भन्नु पर्दा मानिसमा अनगिन्ती सोच र भावी योजनाहरु हुन्छन ती मध्ये पनि तत्काल गर्नुपर्ने र भविष्यमा गर्नु पर्ने योजना पनि हुने गर्छन । मेरो सन्र्दभमा भन्नु पर्दा हाल म निजामति सेवाको ५ वर्ष बसन्ता पार गरि सकेको छु । स्वभाविक रुपमा अब मेरो भावी योजना भनेको निजमति सेवामा वृद्धि विकास नै पहिलो प्रथामिकतामा पर्छ । अगामी दिनमा लोक सेवाको परीक्षाबाट उपसचिव हुँदै सचिवसम्म पुग्ने योजना रहेको छ ।  अर्काे कुरा जिवनमा विभिन्न विधाको ज्ञान आवश्याकता पर्दाे रहेछ । त्यसलाई पुरा गर्न थप अध्यायनमा निनरन्तर लाग्ने छु । र मैले आर्थिक अवस्था कमजोरका कारणले अध्यायन गर्दा धेरै दुख्को अनुभव गरेको छु । मेरा छोराछोरीलाई त्यस्तो दुखबाट टाढा राख्ने कोसिस गर्नेछु ।

प्रतिकृया दिनुहोस

निर्बाचन, तामाङ र ताम्सालिङ

भर्खरै प्रदेश र प्रतिनिधि सभाको निर्बाचन सम्पन्न भयो । यतिबेला देशैभरबाट मत परिणामहरु धमाधम आइरहेका...

नेपाली कवितामा तामाङ साहित्यकारको योगदान 

१. विषय प्रवेश कविता भनेको भावनात्मक यथार्थताको अनुपम संयोजनयुक्त कलात्मक सिर्जना हो । जहाँ भावनाले रङ...

महामहिम दलाई लामाको विचारले उब्जाएका अवधारणा

फेसबुकमा हालै महामहिम दलाई लामाले "बुद्ध भारतीय हुन्" भन्ने सिद्ध गर्न गरेका प्रयासले नेपालीहरूलाई तरङ्गित...

जनजातिले किन निर्बाचनमा आत्मघाती गोल गर्छन् ?

विषय प्रवेश नेपाल सरकारले ५९ जातिलाई आदिवासी जनजातिमा सूचिकरण गरेको छ । त्यस अघि ६१ जातिलाई...

तामाङ नाम, तामाङ जातीको पहिचान हुन सक्छ ? प्रयोग एक !

परिचयको लागि मनुवाले आफु भन्दा ठुलाहरु मार्फत या जाती सस्कार अनुसार एउटा नाम पाउछ ।...

ठुला दल तामाङ समुदायप्रति राजनीतिक पूर्वाग्रही किन ?

एकल जातीय तामाङ बाहुल्य जिल्ला रामेछाप, नुवाकोट, दोलखा, सिन्धुली, धादिंग, सिन्धुपाल्चोक, मकवानपुरमा तामाङ समुदाय  प्रति ...