२००७ सालकाे क्रान्तिमा जीवन आहुती दिनेहरुको हिसाब भएन

| काठमाडौं

म अहिले ८८ वर्ष पुगेँ । अस्ताउन लागेको, डाँडामाथिको घाम । नेपालगंज बस्छु । तामाङ हुँ । मातृभाषा जान्दिन, तामाङ रीतिथिति पनि जान्दिन । म जहाँ बस्छु त्यहाँ लामा पाउँदैन, ताम्बा पनि छैनन् । बाहुन ल्याएर विवाह र मृत्यु संस्कारका कार्यहरु गर्छौ हामी ।

मेरो पुख्र्यौली थलो दोलखा जिल्लाको मकैबारी हो । मेरो बाजे सानै उमेरमै प्रवास (भारत) लाग्नु भएछ । हामी दार्जिलिङमै जन्मै, हुर्कियौं । उतैको हावापानी, सहनसहनसँग घुलमिल भयौं, शिक्षादिक्षा पनि उतै प्राप्त गरौं । बंगला भाषा जानेँ, उर्दु जानेँ, बरु अंग्रेजी जानेँ । तर, आफ्नो मातृभाषा र रीतिथिति जानिन । आफ्नो भाषाबारे अनविज्ञ हुँदा बडो दुःख लाग्छ, मन भारी हुन्छ । 

विद्यार्थीकालमै म राजनीतिमा लागेँ । राजनीतिमा लागेकै कारण कहिले बनारस, कहिले कलकत्ता त कहिले नेपाल । एक ठाउँमा बस्नै पाइएन । यो मेरो बाध्यता थियो । आफ्नो मातृभाषा र संस्कृति किक्ने मौका नै पाइएन । नेपाल आएपछि पनि नेपालगंज जस्तो ठाउँमा बस्न पुगियो जहाँ तामाङसँग होइन मुसलमानहरुसँग नजिकिन पुगेँ । त्यसैले पनि आफ्नो मातृभाषा र संस्कृतिबाट अलगथलग भएँ । 

पाँच छ सालतिरको कुरा हो जतिबेला म जनमुक्ति सेनामा लागेर नेपालका गाउँवस्तिहरु घुमेँ र तामाङहरुलाई देखेँ । त्यतिबेला तामाङहरुको स्थिति ज्यादै दयनिय थियो । तामाङहरु मात्र होइन सारा नेपालीहरुका हालात खराब थिए । देशमा राणाहरुको हुकुमी शासन थियो । उनीहरुका विरुद्ध बोल्ने कुरा नै थिएन । नेपालका गाउँ, बस्तिहरुमा स्कुल खुलेकै थिएन । दार्जिलिङमा समेत हाइस्कुलसम्मको मात्र पढाइ हुन्थ्यो । त्यसभन्दा माथिको शिक्षा प्राप्त गर्न कलकत्ता, वनारस जानु पथ्र्यो । अहिले जसरी बोल्न पाइने कुरौ थिएन । लुगाफाटा पनि अहिलेको जस्तो कहाँ लगाउन पाइन्थ्यो र ? त्यसैले राण शासन फाल्नका लागि जनमुक्ति सेना गठन भयो, म पनि जनमुक्ति सेनामा लागेँ ।

जनमुक्ति सेनामा भूतपूर्व सैनिकहरु थिए । आम मानिसहरु पनि थिए । जनजातिहरु पनि धेरै थिए । माथिनै भनिसकेँ म जनमुक्ति सेनामा लाग्दा विद्यार्थी नै थिएँ । पूतपूर्व सैनिकहरुको काम जनमुक्ति सेनामा भर्ना भएकाहरुलाई सैन्य तालिम दिनु हुन्थ्यो । म त भूतपूर्व लाहुरे थिएन । मेरो काम के त ? पढेलेखेको थिएँ । त्यसैले होला मलाई जनमुक्ति सेनामा आएदेखि नै माइनुट लेख्ने, चिठ्ठी पत्र तयार गर्ने र अफिसियल काममा लगाई दियो । 

नेपालमा राणहरुको २४ पल्टन थियो त्यतिबेला । सशस्त्र क्रान्ति भयो । जनमुक्ति सेनाले २४ पल्टनलाई पराजित गरेर राणाशासन फाल्यो, प्रजातन्त्रको आयो । क्रान्ति सफल भएपछि प्रजातन्त्रका लागि जीवन आहुती दिने सहितहरुलाई बिर्सिदै गए । यो कुरा मैले पुस्तकमा पनि लेखेको छु । म लेख्ने मान्छे त होइन तर बाध्यताले पुस्तक लेखेँ, नलेखि नहुने भएर लेखेँ । भनिन्छ नि हनुमानजीले सीता लङ्कामा छ भनेर पत्ता लगाए फेटा त अरुले नै बाँधे । त्यस्तै भयो । क्रान्तिमा जीवन आहुती दिनेहरुको हिसाब भएन फाइदा आरुले नै थिए । 
मैले अहिले मोटामोटी हेर्दाखेरी त्यस बेला क्रान्तिमा लागेर राणा शासनको विरुद्ध जीवन आहुती दिने २७ जना सहिदहरुलाई राज्यले बेवास्ता गरेको छ । चरिकोट, मेलुङ र मागादेउराली भञ्ज्याङमा मुठभेड हुँदा १५/१६ जना तामाङहरु मरे । अहिले मोटर दुर्घाटनामा परी मरेकालाई सहिद घोषणा गरेर १० लाख दिने सरकारले मुलुक परिवर्तनका लागि ज्यान आहुती दिनेलाई सहिदसम्म घोषणा गर्न सकेनन् । 

क्रान्ति सम्पन्न भएको पनि ७० वर्ष पुग्न लाग्यो । कृष्णप्रसाद भट्टराईको नेतृत्वमा राजनीतिक पिडितको नाममा राहत बाडे । अहिलेसम्म राहतको नाममा सरकारी ढुकुटीबाट १६ करोड रुपैया खर्च गरिसकेका छन् । 

कृष्णप्रसाद भट्टराईसँग राजनीतिक पिडितको नाममा राहत वितरणको कुरालाई लिएर टक्कर पर्यो त्यतिबेला । त्यतीबेला उनीहरुले राजनीतिक पिडितको परिभाषा जो मान्छे पाँच वर्ष जेल बसे, पाँच वर्ष प्रवासमा बसे त्यो राजनीतिक पिडित भनेर गर्यो । लडाईं त १ सय दिन मात्र बस्यो । एक सय दिनमा काठमाडौं बाहेक सारतिर क्रान्ति सकियो । अब जनमुक्ति सेना त पाँच वर्ष जेल बस्ने, पाँच वर्ष प्रवास बस्ने त कुरै आएन । उनीहरुले राहत रकम पाउनबाट बन्चित भयो । अहिले मेरो भनाई त्यही हो, गिरिजा प्रसाद कोइराला हामी सँगैको हो उहाँलाई पनि मैले कति पटक भनि सकेँ । १६ करोड बाँड्नु भनेर दिएको गर्दिएन भने उनले । म यसैको लाठि लडिरहेको छु, अहिले यो उमेरमा पनि म यसैका लागि पटक पटक काडमाडौं धाइरहेको छु ।

तापाईहरुले प्रजापरिषद् नाम सुन्नु भएकै होला । प्रजापरिषद् नाम छ, पार्टी अस्तित्वमा छैन । पजापरिषद् छ तर कोमामा जस्तो छ । नेपालमा प्रजातन्त्र आयो, देउवा प्रधानमन्त्री भए । मैले शेरबहादुर देउवालाई जनमुक्ति सेनामा सहादत प्राप्तहरुलाई राहत देउ भनेर भने देउवाले जनमुक्ति सेना भनेको बालठकरे हो भन्छ । देउवा राणा शासनकालमा प्रधानमन्त्री हुन सक्थ्यो ? जसको ढाडमा चढेर प्रधानमन्त्री भयो उसैलाई बाल ठाकरे भन्ने ? इतिहासलाई भुल्ने काम भएको छ ।

अस्ति भरखरै हेडक्वाटरमा नेपाल प्रहरी दिवस मनायो । नेपाल प्रहरीको अग्रज भनेको पनि जनमुक्ति सेना नै हो । जनमुक्ति सेना पछि रक्षादल बनायो त्यही रक्षादल पछि नेपाल प्रहरीमा परिणत भयो । नेपाल प्रहरीको जग बनाउने जनमुक्ति सेना हो । कग्रेसले त जनमुक्ति सेनाको ज पनि भन्न बोल्न मान्दैनन् । जनमुक्ति सेना बारे लेख्दा भोलुमका भोलुम लेख्नु पर्छ । तर नेपाल पुलिसले आफ्नो इतिहासमा एक प्याराग्राप लेख्न पनि कन्जुस्याँइ गर्छ ।
(तामाङ डाजाङको नियमित मासिक साहित्यिक गोष्ठीमा व्यक्त मन्तव्यको आधारमा)

प्रतिकृया दिनुहोस्

चौथो अन्तर्राष्ट्रिय तामाङ सम्मेलनः एक समिक्षा

img

भर्खरै अन्तर्राष्ट्रिय तामाङ परिषद्को चौथो सम्मेलन मिरिकमा सम्पन्न भएको छ । सम्मेलनमा ...

रसुवाको ठूलोभार्खुमा अभ्यासरत तामाङ न्यायप्रणाली

img

तामाङ जातिको आफ्नो छुट्टै परम्परागत न्यायप्रणाली रहेका छन् । तामाङ न्याय प्रणाली ...

‘ताम्बा काइतेन’ भित्रको मानव विकासक्रम

img

तामाङ समुदायको संस्कृति, धर्मकर्म, रीतिरिवाज र तामाङ जातिको ठुङसा (उत्पत्तिस्थल) भापसा (अवतरण ...

के पाए नि पाख्रिन दाइले, अर्कैले महल ठडाए ?

img

कालो बनको विचैमा खेतालाको गाउँ साना साना झुपडी छैन आमा बाउ भोका नांगा नानीहरू ...

सन्दर्भ : चौथो अन्तर्राष्ट्रिय तामाङ सम्मेलन

img

विभिन्न मुलुकमा क्रियाशील तामाङ समुदायको साझा संस्था अन्तर्राष्ट्रिय तामाङ परिषद् यतिखेर चौथो ...

दिगो विकास लक्षमा आदिवासी बाहिरै

img

विकास र आदिवासीसँग सम्बन्ध सुमधुर छैन । राज्यका निर्णय प्रकृयामा आदिवासी जनजातिको ...

पत्रपत्रिका

सबै